Rehber · Serbest meslek · 2026
Serbest meslek makbuzunda brüt bedel, KDV, stopaj ve tahsilat ayrımı Mesleki inceleme sürüyor
Bir serbest meslek makbuzundaki kalemlerin ne anlama geldiği ve tahsil edilecek tutarın nasıl bulunduğu.
Serbest meslek erbabı, Vergi Usul Kanunu md. 236'ya göre mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenler; müşteri de bu makbuzu istemek ve almakla yükümlüdür. Bugün bu makbuzlar VUK 509 Sıra No.lu Tebliğ kapsamında çoğunlukla e-Serbest Meslek Makbuzu olarak düzenlenir.
Makbuzdaki kalemler
- Brüt ücret: Hizmet karşılığında anlaşılan, vergiler düşülmeden önceki bedel.
- Gelir vergisi stopajı: Müşteri GVK md. 94'te sayılan tevkifat sorumlularındansa (örneğin bir şirket), brüt bedel üzerinden kesinti yapar. 18. madde kapsamı dışındaki serbest meslek ödemelerinde oran %20'dir.
- Net ücret: Brüt ücretten stopajın düşülmüş hali.
- KDV: Hizmete uygulanacak oran üzerinden brüt bedele eklenir. Ekli listelerde yer almayan işlemlerde genel oran %20'dir.
- Tahsil edilen tutar: Net ücret ile KDV'nin toplamı.
VUK 509 Sıra No.lu Tebliğe göre e-Serbest Meslek Makbuzunda alınan paranın miktarı, varsa vergi tevkifatı ve KDV tutarları ayrıntılı olarak gösterilmelidir.
Müşteri stopaj sorumlusu değilse
Hizmet, stopaj yapmakla yükümlü olmayan bir kişiye (örneğin bireysel bir müşteriye) verildiğinde gelir vergisi kesintisi yapılmaz. Bu durumda tahsil edilen tutar, brüt ücret ile KDV'nin toplamıdır.
KDV tevkifatı ihtimali
KDV Genel Uygulama Tebliğine göre etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim ve benzeri hizmetler, Tebliğde sayılan belirlenmiş alıcılara (kamu idareleri, bankalar, sigorta şirketleri gibi) verildiğinde KDV'nin 9/10'u alıcı tarafından tevkif edilir. İşlemin KDV dahil bedeli o yılın fatura düzenleme sınırını aşmıyorsa tevkifat yapılmaz; bu sınır 2026 için 12.000 TL'dir. Böyle bir durumda tahsil edilen tutardan tevkif edilen KDV de düşülür.
Kayıtta dikkat
GVK md. 121'e göre yıllık beyannamede gösterilen gelirden kesilmiş vergiler, beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine mahsup edilir. Bunun için makbuzlardaki stopaj tutarlarının doğru ve eksiksiz yazılması önemlidir.
Örnek
Hesap örneği (müşteri stopaj sorumlusu bir şirket, KDV %20, KDV tevkifatı yok)
| Kalem | Tutar (TL) |
|---|---|
| Brüt ücret | 10.000 |
| Gelir vergisi stopajı (%20) | -2.000 |
| Net ücret | 8.000 |
| KDV (%20, brüt üzerinden) | +2.000 |
| Tahsil edilen tutar | 10.000 |
Aynı hizmet bireysel bir müşteriye verilseydi stopaj yapılmaz, tahsil edilen tutar 12.000 TL olurdu.
Resmî kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (işlenmiş metin) — Mevzuat Bilgi Sistemi (Cumhurbaşkanlığı)
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509) - güncel işlenmiş metin — Gelir İdaresi Başkanlığı, 2026-01-02
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (işlenmiş metin) — Mevzuat Bilgi Sistemi (Cumhurbaşkanlığı)
- Gelir Vergisi Kanununun 94. Maddesinde Yer Alan Kesinti Oranları — Gelir İdaresi Başkanlığı, 2026-06-22
- Mal ve Hizmetlere Uygulanacak KDV Oranlarının Tespitine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 7346) — Resmî Gazete, 2023-07-07
- Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği (güncel işlenmiş metin, 57 Seri No.lu Tebliğ dahil) — Gelir İdaresi Başkanlığı, 2026-04-15
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 588) ve eki had ve tutarlar listesi — Resmî Gazete, 2025-12-31
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel yükümlülükler işletmenin durumuna göre farklılık gösterebilir.